MIHRING DAM CHHAN


MIHRING DAM CHHAN
(The purpose of human life)
Samuel Zonunsanga bathing in the pool of KLCC, Malaysia

“Fimkhur ula, awhna réng réng lakah chuan invêng rawh u;
sum ngah hi mihring dam chhan a ni lo ve,” a ti a. (  Luka.12:15)

Thuhmaharuai:
Khawvela sakhaw hrang hrang leh finna zir mi thiam tam takin mihring dam chhan hi an chhui a, ngaihdan leh hmuh dan chi hrang hrang an zam chhuak bawk thin. Hringnun dam chhan hre turin hringnun chan chhan hriat thiam a ngai.

  1. Hlimna hi mihring dam chhan a ni em?
Hmanlai Greek mi fingte chuan hlimna, hlim taka khawsak hi mihringte dam chhan a ni a, chu hlimna chu mahni inphata mite chhiahhlawh nihnaah te, rilru tluangtlam leh dikna nunpuitu nunah te, thu thuk leh ril tak tak ngaihtuahnaah te hian a chan theih tiin an zirtir thin a. Thenkhat chuan hringnun hian awmzia a nei lo va, mihring chunga thuneihtu ber pawh amah mihring vek a nih avangin khawvelah hian vènthàwn tur tumah dang an awm chuang lo. Chuvangin  ‘tunah nuam tàwl la, ei la, bâr la, hlim takin awm rawh,’ tiin an zirtir.[1]

  1. Tum hlen hi dam chhan a ni em?
Dam chhung hun tawiteah engemaw nih tumna kan nei theuh va. Kan thil tumte tihlawhtling tur chuan kil tin atangin tan kan la thin a. Kan nih tum beiseina chuan min khalh a, beisei tur a awm tawh loh hnuah pawh beisei takin kan nung thin. Thenkhatin kan fate daktawr nihtir kan tum a, sum leh pai tam tak sengin lehkha kan zirtir a. Thenkhat chuan kum bithliaha ruahmanna (prawjek) siamin kum chu ti, kha ti chhungin chu chu, kha kha din ka tum kan ti a. Mimal leh chhungkuain hringnun gawl kan nei ang hian kohhran kawmiti pawh hian kohhran hmasawnna tur thlirin eng engemaw kan ruahman thin a ni.
Chutiangin hun inher zelah “Zirlai chu a thil zirah hlawhtlingin a beisei digari a rawn phaw chhuak thei a; leilet pa pawhin kum engemaw ti chhungin buhseng khawl a lei thei a. Zing bazara chi-seh leh saum zuar hmeithai pawhin taih in bilding tha tak a sa zo ta bawk. Kohhran awfis-ah thawktu puitling neiin dipatmen a ding kim a; Sande sikul hawl lian tham tak pawh kan sa zo ta. Sawsaiti tinah mahni phâk tâwk awfis leh Minister kuatar changkang tak neiin sum vawn dan fel leh tha kan hmang chho ta a, Distik tin leh Kawnferen hetkuatara tinreng bilding chhawng thum chhungah dipatmen lian tak taka thawktuten rinawm takin rawng an bawl a, Kawnferen atanga sawsaiti thlenga inkhaichhawn dan fel tak nen rawngbawlnaah kohhran entawntlâk kan ni chho thuai thuai a, Pathian thu zirna huang MTC leh TIT-ah pawh an nih tur leh an neih ngei tur bilding chi hrang hrang mawi ropui takin a inhung khup mai a, prawjek puitling leh harhna avangin sum leh bungraw chi hrang hrangah kohhran a thang zel a; tualchhunga rethei, fahrah leh hmeithai, damlo, mangang leh tanpui ngaite chu hmangaih takin kan tanpui zel a; Distik tinin ram thar misawn fil kan nei theuh va, chhungkaw tin leh mimal thahnemngaite buhfaitham leh misawn thilpek (fan) hmangin thim lal kulh kan thiat a, Krista hmangaihnaah mi tam tak kan hruai lut a,” I han ti teh ang. 
Nimahsela, kum khat tla buh kan khung a, kan ei zo leh a. Digari kan la, hna kan hmu, thla hlawh kan la a, kan indaih chuang lo va. Chhungkua kan din, fanau maltluan kan chawi, an lo puitling a, chhungkaw thar an din ve leh a. He vir-kual-nun hi thlanmualah a tawp chauh vang. Nun hi mumang chiang lo riai ruai ang mai hi a ni. Mahse, thil chiang tak pakhat a awm: khawvela hlawhtlinna hian mihring dam chhan a phawk fuh thei lo va, tùm hlen hi dàm chhan a ni lo tih hi a ni. A chunga kan tarlan ang khian kohhran inrelbawl dan leh in leh lo ramah lo changtlung tawh hle pawh ni ila, “sum ngah hi mihring dam chhan a ni lo’ titu Lal Isua vei lama thuthmun remtute zingah kan tel pha meuh ang em? Inen nawn kan ngai ta hle mai.

  1. Hringnun chan chhan
Khawvela kan lo pian chhan, mihringa siam kan nih chhan hre thiam turin Siamtu Pathian atanga kan inen a ngai. Sànà hian siàm a nih chhan a hre thei lo angin mihringte hi Pathian kutchhuak kan ni a, Pathian inpuanna tel lovin tu nge kan nih, eng vanga lo piang nge kan nih kan inhre thei lo a ni. Siamtu Pathianin hringnun min chantir chhan a hre chiang ber ang. Pathianin Zawlnei Jeremia a koh khan, “ nu pum chhunga ka siam hma chein ka hria che ( 1:4,5),” a ti a. Chuvangin, hla siamtu’n “leilung pian hmaa ata tawh kha Lalpan min lo hre ta,” “awm zawng zawng an ral hunah pawh Awma ka ta a ni,” an lo ti thei hial a nih kha. Pathian min hriat chianzia hmutu apiangin khawvel pek theih loh thlamuanna ropui an chang thin a ni.
Tin, kan nu leh pate kaltlangin Pathianin khawvelah min piantir a. Nu pum chhunga siam kan nih atanga thla kaw chhung zawng Pathianin min pua a, min kawm a, min awmtlei a. (Isaia 46-4). Palh thil (eksiden) avanga piang kan awm lo va. Mahni duhthlannain kan piang hek lo. Kan pian leh murna, kan pianna nu leh pa (chi leh kuang), kan pianghmang nihphung ( kan fù kè, pian zia leh vun ráwng zawng zawng) hi Pathian remruat a nih avangin kan nihphunga Lalpa remruatah kan lungawi a ngai a. A chhan chu mi tu pawh hi Lalpa mithmuhah chuan kan tha a, kan duhawmin kan mawi vek a ni. Pathian chu hmangaihna a nih avangin a thiltih reng reng hi hmangaihnaa a tih vek a ni a, tichuan min hmangaih avangin Pathianin min siam a ni (1Jn. 4:8). Pathian thil siamte leh a siam chhan chu  Kol. 1:16-ah Tirhkoh Paula’n hetiang hian min hrilh:

(1) “amahah (Kristaah) chuan engkim siam a ni a,
(2) vana awmte,
(3) leia awmte nen,
(4) hmuh theihte,
(5) hmuh theih lohte nen,
(6) lalthutphahte pawh,
(7) rorelnate pawh,
(8) lalnate pawh,
(9) thuneihnate pawh;
(10)engkim ama siam a ni,
(11)ama ta tur bawka siam a ni.

Sawiho tur:
1.    A chunga kan tarlan chi 11 thlìrin Pathian tana siam kan nihna hi engtin nge kan hman sual thin a, engtin nge kan nunpui theih ang tih sawiho ila.
2.    Mahnî èi bàr zàwn dàn/ sum khawl dàn atanga thlìrin, “Sum ngah hi mihring dam chhan a ni lo” tih hian kan nunah eng chen nge awmzia a neih sawiho bawk ila.



[1]Aristotlea (348-322 BC) chuan he ‘Hlimna’ hi mihringin rilru ngaihtuahna fim tak hmanga he khawvel thu dik, thu tak, thu ril thûk thirh pui pui a suangtuah a, a thensawm a, a chhuinaah hian a chang thei a ni” a ti a. Epicurus-a (341-270 BC) tan chuan leilung leh mihring hi siamtu nei lova rawn puak chhuak ve ve an nih avangin mihring chungah mihringte aia thunei zâwk hi engmah a awm lo va. Thil èng pawh ti se mihring hian vènthàwn tur a nei lo, zalèn takin a che (khawsa) thei a ni tiin a zirtir a. Epikhiurasa’n mihring dam chhan (summun bonum) chu, “nawmna, hlimna vawr-tawp hringnuna rawn thleng hi a ni,” tiin a puang a. He hlimna vawtawp chang tur hian mihringin dikna leh felna te, rilru dikna te, tlâwm taka khawsakna nun,” te hi a hnuchhawn tur a ni a ti bawk. Hedone tih Greek tawng awmzia chu “nawmna, hlimna” a ni a, heta tang hian zirtirna chi khat Hedonism  a lo piang a. An thu ken ber chu “hringnun vawtawp chu NAWMNA a ni a, tisa châkna zawng zawng hi nawmna hmahruai a ni a; châkna dik leh dik lo te, mihring felna leh hringnun tehfung thlengin chu nawmna chuan a dawlh fai vek avangin a dik leh a sual, a mawi leh a bawlhhlawh reng reng a awm thei tawh lo. Chuvangin, mihring dam chhan chu “nawmnaah” a tawp a, he mi piahah engmah a awm tawh lo. Lutuk awm lova nun hman hi a thiang.” Gospel Hrilvelthanga, Kristian Etik (Unpublished MSS),pp. 7-9.

No comments:

Post a Comment