MIHRING
DAM CHHAN
(The purpose of human
life)
| Samuel Zonunsanga bathing in the pool of KLCC, Malaysia |
“Fimkhur ula, awhna
réng réng lakah chuan invêng rawh u;
sum ngah hi mihring
dam chhan a ni lo ve,” a ti a. (
Luka.12:15)
Thuhmaharuai:
Khawvela sakhaw hrang hrang leh finna zir mi
thiam tam takin mihring dam chhan hi an chhui a, ngaihdan leh hmuh dan chi
hrang hrang an zam chhuak bawk thin. Hringnun dam chhan hre turin hringnun chan chhan hriat thiam a ngai.
- Hlimna hi mihring dam chhan a ni em?
Hmanlai Greek mi
fingte chuan hlimna, hlim taka khawsak hi mihringte dam chhan a ni a, chu
hlimna chu mahni inphata mite chhiahhlawh nihnaah te, rilru tluangtlam leh
dikna nunpuitu nunah te, thu thuk leh ril tak tak ngaihtuahnaah te hian a chan
theih tiin an zirtir thin a. Thenkhat chuan hringnun hian awmzia a nei lo va,
mihring chunga thuneihtu ber pawh amah mihring vek a nih avangin khawvelah hian
vènthàwn tur tumah dang an awm chuang lo. Chuvangin ‘tunah nuam tàwl la, ei la, bâr la, hlim
takin awm rawh,’ tiin an zirtir.[1]
- Tum hlen hi dam chhan a ni em?
Dam chhung hun
tawiteah engemaw nih tumna kan
nei theuh va. Kan thil tumte tihlawhtling tur chuan kil tin atangin tan kan la
thin a. Kan nih tum beiseina chuan min khalh a, beisei tur a awm tawh loh hnuah
pawh beisei takin kan nung thin. Thenkhatin kan fate daktawr nihtir kan tum a,
sum leh pai tam tak sengin lehkha kan zirtir a. Thenkhat chuan kum bithliaha
ruahmanna (prawjek) siamin kum chu ti, kha ti chhungin chu chu, kha kha din ka
tum kan ti a. Mimal leh chhungkuain hringnun gawl kan nei ang hian kohhran
kawmiti pawh hian kohhran hmasawnna tur thlirin eng engemaw kan ruahman thin a
ni.
Chutiangin hun inher
zelah “Zirlai chu a thil zirah hlawhtlingin a beisei digari a rawn phaw chhuak
thei a; leilet pa pawhin kum engemaw ti chhungin buhseng khawl a lei thei a.
Zing bazara chi-seh leh saum zuar hmeithai pawhin taih in bilding tha tak a sa
zo ta bawk. Kohhran awfis-ah thawktu puitling neiin dipatmen a ding kim a;
Sande sikul hawl lian tham tak pawh kan
sa zo ta. Sawsaiti tinah mahni phâk tâwk awfis leh Minister kuatar changkang
tak neiin sum vawn dan fel leh tha kan hmang chho ta a, Distik tin leh
Kawnferen hetkuatara tinreng bilding chhawng thum chhungah dipatmen lian tak
taka thawktuten rinawm takin rawng an bawl a, Kawnferen atanga sawsaiti thlenga
inkhaichhawn dan fel tak nen rawngbawlnaah kohhran entawntlâk kan ni chho thuai
thuai a, Pathian thu zirna huang MTC leh TIT-ah pawh an nih tur leh an neih
ngei tur bilding chi hrang hrang mawi ropui takin a inhung khup mai a, prawjek
puitling leh harhna avangin sum leh bungraw chi hrang hrangah kohhran a thang
zel a; tualchhunga rethei, fahrah leh hmeithai, damlo, mangang leh tanpui
ngaite chu hmangaih takin kan tanpui zel a; Distik tinin ram thar misawn fil
kan nei theuh va, chhungkaw tin leh mimal thahnemngaite buhfaitham leh misawn
thilpek (fan) hmangin thim lal kulh kan thiat a, Krista hmangaihnaah mi tam tak
kan hruai lut a,” I han ti teh ang.
Nimahsela, kum khat
tla buh kan khung a, kan
ei zo leh a. Digari kan la, hna kan hmu, thla hlawh kan
la a, kan
indaih chuang lo va. Chhungkua kan din, fanau
maltluan kan
chawi, an lo puitling a, chhungkaw thar an din ve leh a. He vir-kual-nun hi
thlanmualah a tawp chauh vang. Nun hi mumang chiang lo riai ruai ang mai hi a
ni. Mahse, thil chiang tak pakhat a awm: khawvela hlawhtlinna hian mihring dam
chhan a phawk fuh thei lo va, tùm hlen hi dàm chhan a ni lo tih hi a ni. A
chunga kan tarlan ang khian kohhran inrelbawl
dan leh in leh lo ramah lo changtlung tawh hle pawh ni ila, “sum ngah hi
mihring dam chhan a ni lo’ titu Lal Isua vei lama thuthmun remtute zingah kan tel pha meuh ang em?
Inen nawn kan
ngai ta hle mai.
- Hringnun chan chhan
Khawvela kan lo pian chhan, mihringa siam
kan nih chhan hre thiam turin
Siamtu Pathian atanga kan
inen a ngai. Sànà hian siàm a nih chhan a hre thei lo angin mihringte hi
Pathian kutchhuak kan ni a, Pathian inpuanna tel lovin tu nge kan nih, eng
vanga lo piang nge kan nih kan inhre thei lo a ni. Siamtu Pathianin hringnun
min chantir chhan a hre chiang ber ang. Pathianin Zawlnei Jeremia a koh khan, “
nu pum chhunga ka siam hma chein ka hria che ( 1:4,5),” a ti a. Chuvangin, hla
siamtu’n “leilung pian hmaa ata tawh kha Lalpan min lo hre ta,” “awm zawng
zawng an ral hunah pawh Awma ka ta a ni,” an lo ti thei hial a nih kha. Pathian
min hriat chianzia hmutu apiangin khawvel pek theih loh thlamuanna ropui an
chang thin a ni.
Tin, kan nu leh pate kaltlangin Pathianin khawvelah min
piantir a. Nu pum chhunga siam
kan nih
atanga thla kaw chhung zawng Pathianin min pua a, min kawm a, min awmtlei a.
(Isaia 46-4). Palh thil (eksiden) avanga piang kan awm lo va. Mahni duhthlannain kan piang hek lo. Kan pian leh murna, kan
pianna nu leh pa (chi leh kuang), kan
pianghmang nihphung ( kan fù kè, pian zia leh
vun ráwng zawng zawng) hi Pathian remruat a nih avangin kan
nihphunga Lalpa remruatah kan
lungawi a ngai a. A chhan chu mi tu pawh hi Lalpa mithmuhah chuan kan tha a, kan duhawmin kan mawi vek a ni.
Pathian chu hmangaihna a nih avangin a thiltih reng reng hi hmangaihnaa a tih
vek a ni a, tichuan min hmangaih avangin Pathianin min siam a ni (1Jn. 4:8). Pathian thil
siamte leh a siam
chhan chu Kol. 1:16-ah Tirhkoh Paula’n
hetiang hian min hrilh:
(1) “amahah
(Kristaah) chuan engkim siam
a ni a,
(2) vana awmte,
(3) leia awmte nen,
(4) hmuh theihte,
(5) hmuh theih lohte
nen,
(6) lalthutphahte
pawh,
(7) rorelnate pawh,
(8) lalnate pawh,
(9) thuneihnate pawh;
(10)engkim ama siam a
ni,
(11)ama ta tur bawka siam a
ni.
Sawiho tur:
1.
A
chunga kan tarlan chi 11 thlìrin Pathian tana siam kan nihna
hi engtin nge kan hman sual thin a, engtin nge
kan nunpui
theih ang tih sawiho ila.
2.
Mahnî
èi bàr zàwn dàn/ sum khawl dàn atanga thlìrin, “Sum ngah hi mihring dam chhan a
ni lo” tih hian kan
nunah eng chen nge awmzia a neih sawiho bawk ila.
[1]Aristotlea (348-322 BC)
chuan he ‘Hlimna’ hi mihringin rilru ngaihtuahna fim tak hmanga he khawvel thu
dik, thu tak, thu ril thûk thirh pui pui a suangtuah a, a thensawm a, a chhuinaah
hian a chang thei a ni” a ti a. Epicurus-a
(341-270 BC) tan chuan leilung leh mihring hi siamtu nei lova rawn puak chhuak
ve ve an nih avangin mihring chungah mihringte aia thunei zâwk hi engmah a awm
lo va. Thil èng pawh ti se mihring hian vènthàwn tur a nei lo, zalèn takin a
che (khawsa) thei a ni tiin a zirtir a. Epikhiurasa’n mihring dam chhan (summun
bonum) chu, “nawmna, hlimna vawr-tawp hringnuna rawn thleng hi a ni,” tiin a
puang a. He hlimna vawtawp chang tur hian mihringin dikna leh felna te, rilru
dikna te, tlâwm taka khawsakna nun,” te hi a hnuchhawn tur a ni a ti bawk. Hedone tih
Greek tawng awmzia chu “nawmna, hlimna” a ni a, heta tang hian zirtirna chi
khat Hedonism a lo piang a. An thu ken
ber chu “hringnun
vawtawp chu NAWMNA a ni a, tisa châkna zawng zawng hi nawmna hmahruai a ni a;
châkna dik leh dik lo te, mihring felna leh hringnun tehfung thlengin chu
nawmna chuan a dawlh fai vek avangin a dik leh a sual, a mawi leh a bawlhhlawh
reng reng a awm thei tawh lo. Chuvangin,
mihring dam chhan chu “nawmnaah” a tawp a, he mi piahah engmah a awm tawh lo.
Lutuk awm lova nun hman hi a thiang.” Gospel Hrilvelthanga, Kristian Etik (Unpublished MSS),pp. 7-9.
No comments:
Post a Comment